Skip to Content

سرمه دوزی

سرمه دوزی یکی از رودوزی‌های شاخص و فاخر ایرانی است، نخ سرمه به عنوان مواد اولیه اصلی این هنر نخی است که با استفاده از طلا‌ و یا نقره یا مطلا‌ و آلیاژهایی به صورت لوله‌ای صاف و محکم و یا انعطافی و یا به صورت چهار گوش مربعی یا مستطیل تابیده می‌شود . این نوع نخ حالت ارتجاعی دارد و به هر شکل ممکن حالت می‌گیرد. ( البته امروزه بیشتر به صورت فنر ریز و طویلی است که به‌اندازه لا‌زم بریده شده و سوزن و نخ از داخل آن عبور کرده و بر روی پارچه دوخته می‌شود. از تاریخچه این نوع دوخت در دوران كهن، نوشته ای در دست نیست ولی آنچه مسلم است توجه ایرانیان به آرایش یقه لباسها وسمبوسه های لشگری و درباری و تزئین درفشها آنها را وادار به تولید این نوع نخهای تزئینی میکرد. زمان رواج این نوع نخ را می توان دوره اشكانیان دانست . در این دوره فراورده های دوخت تزئینی كه یکی از اقلام صادراتی ایران را تشكیل می داد و یكی از هنرهایی كه اسكندر مقدونی را به حیرت واداشته بود وجود پارچه های زرفت ودوختهای تزئینی ایرانی بود كه سرمه دوزی نیز یكی از این دوختها بوده است . در دوره ساسانی نیز این هنر ادامه داشت تا اینكه در دوره صدر اسلام با عنایت به تعهدات هنرمندان ایرانی برای تولید پرده خانه خدا سرمه دوزی به منتها درجه شكوفایی رسید در این دوره سوره های كوتاه و یا آیاتی از قرآن مجید بشیوه خطوط سته محقق، ریحان، ثلث، نسخ، رقاع و توقیع طراحی و سرمه دوزی می كردند ولی روی نوشته یا قبلا نخ ضخیمی مثل قیطان می دوختند بعد روی آنرا با سرمه دوزی بصورت ساقه دوزی می پوشاندند تا جلای خاصی به آن می بخشید یا در پرده فیس خانه خدا كه یادگار دوران تیموری است و اكنون در موزه ایران باستان نگهداری می شود. انواع دوختها از جمله :ابریشم دوزی، گلابتون دوزی، ده یك دوزی، كمند دوزیف شرفه دوزی و سرمه دوزی در ان دیده می شود. در تمام دوره های اسلامی این دوخت از مجد و شكوه بالایی برخوردار بوته است . دوره اوج این هنر در عصر صفوی بوده است . آثار باقیمانده از این دوره خود گواه بر این مدعا است . پرده نفیسی كه در موزه هنرهای تزئین یایران نگهداری می شود و مربو ط به این دوره می باشد گویای اوج تحول این هنر می باشد . در روی این پرده كه با نقش محرابی حیوانی طراحی و نقش پردازی گردیده است انواع دوختهایی از قبیل : گلابتون دوزی، ده یك دوزی، پیله دوزی، سرمه دوزی و ملیله دوزی دیده می شود. در دوره های بعدی یعنی افشار، زند ، قاجار و معاصر، این دوخت به سیر تحول خود ادامه داده و در این دوره ها نخهای سرمه از لحاظ كیفی و كمی اصالت خود را از دست داده اند ولی تعداد آثار باقیمانده از ایندوران حكایت از ادامه رواج این دوخت دارد. این دوخت در اكثرموارد با دوختهای دیگر هماره می باشد مثل دوختهایی از قبیل : پیله دوزی، ملیله دوزی، گلابتون دزیف شرفه دوزی، شمسه دوزی، ده یك دوزی، صدف دوزی، سنگ دوزی، مرصع دوزی، منجوق دوزی،پولك دوزی، زغره دوزی، مروارید دوزی و غیره. نقوش متعددی كه در سرمه دوزی بكار گرفته می شود عبارتند از : انواع گلهای گلدانی و صحرایی و حاشیه ای و جناغی، حرابی، محرماتی راست و كج، انواع بته جقه ای ها، سروی، سروچه، گل بادامی، انواع خطوط و كلمات بخصوص خطوط طغرایی معمایی، مثنی، دیوانی، گلزار، اسلیمی و ختایی، نقوش حیوانی و انسانی، انواع پرندگان بخصوص طاووس، جغد، خوشه های انگوری، انواع میوه ها، ستاره ها، ترنی و سر ترنجی و نیم ترنجی و كتیبه ای و غیره. از سرمه دوزی برای تزئین : انواع تابلوهای تزئین، تزئینات دور یقه، پبش سینه، سمبوسه، كمربند و كیسه های پول، قلمدانف شانه، مسواك، قیچی، مهر، سرمه دان، رویه سینه، حنابندان عروس، سفره های قند، بقچه سوزنی، سجاده، پرده های نفیس، جهازیه عروس، رویه جعبه های نفیس، رو میزی، رو كوسن، و غیره استفاده می نمایند. از مراكز این دوخت می توان به شهرهای : اصفهان، تهران، بندرعباس، كاشان، یزد، استان هرمزگان و قسمتی از استان كردستان و قزوین اشاره نمود. این دوخت معمولا بر روی مخمل، ماهوت، ابریشم، تافته، اطلس، ساتن، و پارچه های ابریشمی انجام می گیرد. برای دوخت سرمه نخست طرح را روی كاغذ كشیده و روی پارچه نقش اندازی نموده و طرح را روی پارچه رواندازی نموده سپس طرح را بوسیله پنبه یا فتیله یا ابریشم برجسته نموده و با بست های ریز و چسب، بر زمینه محكم می نمائیم سرمه هایی كه در دسته های 5 الی 25 سانتیمتری است بدقت یكی از رشته های سرمه را جدا می كنیم . البته موقع قیچی نمودن باید دقت نمائیم كه سر نخ سرمه بجایی گیر نكند كه تمام رشته باز شود سرمه را به اندازه دلخواه بریده و سوزن و نخ را توی سرمه فرو میكنیم و قسمت داخل متن را ساتن دوزی یا زرك دوزی می نمائیم هنگامی كه برگهای طرح بزرگ می باشد باید آن را از طول به دو قسمت كنیم سپس هر قسمت را با سرمه. با دوخت برگ دوزی جناغی جداگانه می دوزیم طوری كه مشخص شود . باید سعی نمائیم شلالها كاملا كنار هم و موازی با یكدیگر در هر قسمت دوخته شود . دوخت ساقه ها بشیوه ساقه دوزی باید انجام شود . با سرمه میتوان انواع دوختها قلاب، دندان موشی، زیگزاگ دوزی و همچنین انواع دوختهای تزئین را انجام داد.



روستای برغان در دهستان برغان بخش چندار شهرستان ساوجبلاغ در غرب استان البرز و در کوه‌های البرز و در میان کرج و...
«آجین دوجین» یکی از روستاهای بخش چندار شهرستان ساوجبلاغ با قدمتی سه هزار ساله است. این روستا از شمال به روستای...
.
.
حضور استاندار البرز در منزل شهید محمد حسن فهمیده  و ادای احترام به این شهید